کشاورزی و مکانیزاسیون

مقدمه

دیمکاری اولین روش کشت گیاهان توسط بشربوده است.بشراولی زراعت رابادیم آغازکرد.اماباگذشت زمان دیم ازدیمی کاری به دیمکاری تبدیل شد.ابزارمناسب کشت دیم باگذشت زمان تکامل حاصل نمود.ومقدارتولیدمحصول ازواحدسطح افزایش قابل توحهی یافت.امروزبامشکلات ایجادشده درطبیعت مانندافزایش بیابانها،کاهش سطح جنگلها پایین رفتن سطح ایستای آب سفره های زیرزمینی انسان به فکرروشی برای استفاده ازطبیعت بدون واردآوردن آسیب به آن افتاده است که کشاورزی پایدارازآن جمله است وقتی سخن ازکشاورزی پایداربه عمل می آیدشایددیم ودیمکاری رامی توان ازارکان اصلی کشاورزی پایداربه شمارآورد.درهمۀروشهای کشاورزی،صنعتی هدف همراه ساختن طبیعت باانسان است وهمیشه یک مبارزۀ منفی بین انسان وطبیعت به چشم می خورد امادردیم کاری این انسان اسن که خودراباطبیعت سازگارمی کند امروزباروشهای نوین دیمکاری ازفرسایش خاک به صورت بادی وآبی نیزجلوگیری به عمل می آیدوکوشش براین است که تمام شرایط محیطی رابرای بهترین محصول برای سالیان متمادی ثابت نگه داشت که درمباحث بعدی به آنها خواهیم پرداخت.

آماده سازی زمین برای دیم:

آماده سازی زمین برای هرمحصول یکی ازفاکتورهای بسیارمهم درعملکردهرمحصول می باشد،که دردیم اهمّیّت آن دوچندان می باشد.استفاده ازادوات مخصوص ودرزمان مناسب می تواندباعث افزایش کمّی وکیفی محصول گردد.درآماده سازی زمین برای دیم تناوب نقش مهمی داردتناوب یعنی ترتیب کشت محصولات مختلف برروی یک قطعه زمین درسالهای مختلف،که درانتخاب این گیاهان

 اصولی چندقابل تأمل می باشد:الف-گیاهان دریک تناوب دارای عمق ریشه ای متفاوت باشند.تابتوان ازتمام خاک زراعی استفاده نمود.وکمتردوچارکم بودعناصرغذایی شویم اگرگیاهان هم سطح ازلحاظ ریشه درسالیان متفاوت پشت سرهم دریک قطعه کشت شوندآن لایه ازخاک که درمحدودۀ ریشه است از موادغذایی تخلیه شده وعلائم کم بودعناصردرگیاهان مشاهده خواهدشد.ب- گیاهان کاشته شده دردوسال پی آپی(پشت سرهم)بهتراست ازلحاظ ساختمان برگ وظاهریاخصوصیات ریخت شناسی متفاوت باشد.یعنی ازلحاظ برگ،ساقه،ارتفاع بوته،این تفاوتها باعث می شودبتوان بااستفاده ازسموم شیمیایی وعلف کش هابه مبارزه باآفات وعلفهای هرزبپردازیم یک مثال واضح کشت ذرّت وچغندرقنداست چون چغندرقند پهن برگ است.می توان باعلفهای هرزنازک برگ درآن به راحتی مبارزه کرددرسال بعددرذرّت می توان علفهای هرزپهن برگ راباسموم علف کش ازبین برد.که اگراین تناوب چندسال ادامه یابد علفهای هرزتقریبا"ریشه کن می شوند.ج-سعی شوددرتناوب حتی المکان یک گیاه ازخانواده حبوبات قرارداده شوداین امرباعث تقویت خاک ازلحاظ ازت گردد.گیاهان توصیه شده برای دیم به شرح زیرمی باشد:1-یونجۀ یک ساله این گیاه درکشورماکشت نمی شودامادرکشوراسترالیاکه دردیمکاری سرآمداست استفاده می شود. 2-نخود3- عدس4-ماش5-خلر

این گیاهان به دلیل همزیستی که باباکتری های تثبیت کنندۀازت دارندازت هوارادرریشۀخودتثبیت می کنند.به عبارت دیگرازت آزادهوارابه ازت آلی تبدیل می کنند.که بقایای ریشۀآنهاو شاخ وبرگ آنهامی توانددرخاک منبع ازت باشد.د-دردیم آیش بسیارمهم می باشدآیش بیشتردرمناطق کم باران تاخشک توصیه می شود.سال آیش:عده ای براین باورندکه زمین درسال آیش به حال خودرها می شودحال آنکه سال آیش سال ذخیرۀ انرژی ورطوبت برای سال کاشت است.درسال آیش زمین شخم خورده وبا علفهای هرزآن مبارزه می شودعناصرتثبیت شده درخاک که ازدسترس گیاهان دورند براثرتابش نورخورشیدآزادشده وقابل استقاده برای گیاهان می شودبرخی ازاین عناصرعبارتنداز:فسفر،پتاسیم،آهن،روی ومنیزیم....تناوب های مشهوردردیم:1-گلوم یا حبوبات-غله آیش  2-حبوبات-غله 3-آیش-غله

اصول صحیح آماده سازی زمین دردیم:

1-شخم:شخم دردیم بایدبه گونه ای اعمال شودکه اولا"خاک زیرورونشودوثانیا"سطح خاک ازپوشش گیاهی(گیاهان مرده)سخت نگردد.پوشش گیاهی موجوددرسطح خاک باعث می شودکه خاک رطوبت خودرابرای مدت بیشتری حفظ کند،همانندمالچ که درکشاورزی استفاده می شود.مالچ هاموادی هستندکه برروی خاک شخم خورده ریخته شده وباعث می شودکه رطوبت خاک دوام بیشتری یابد.همچنین بقای گیاهی سطح خاک باعث می شودتاباران باریده شده به صورت یکنواخت درخاک نفوذکندوسطح سبزمزرعه بهبودیابد.

شخم دیم معمولا"باگاوآهن قلمی انجام می گیرد.اماامروزه درکشورهای پیشرفته ازدیسک های فوق سنگین وهمچنین رتیواتورهای خاکی که خاک رابدون هم زدن شخم می زننداستفاده می شود.

گفتیم درسال آیش زمین شخم خورده وباعلفهای هرزآن مبارزه می گردد.برای مبارزه باعلفهای هرزدردیم(درشخم دیم)ازگاوآهن پنجه غازی استفاده می شودیا می توان ازعلف کش های عمومی نیزاستفاده کرد.بهتراست ازدیسک استفاده نشودزیرادیسک کلوخهاراریزنموده وتهویۀخاک راوهمچنین آزادسازی عناصرغیرفعال رابامشکل مواجه می کند .زمان مناسب شخم درهمۀمحصولات زمانی است که خاک ازلحاظ رطوبت درحالت ظرفیت زراعی یاگاورو باشد.چون دردیم حفظ رطوبت یک اصل است این امراهمیت بیشتری پیدامی کندبرای پی بردن به حالت گاوروزمین راههای مختلفی وجودداردیک راه تجربی آن است که سطح ظاهری خاک خشک شده وبیل بغبانی به سختی درآن فروبروداگربیل راحت فروبرودهنگام شخم چون تراکتورسنگین است موجب فشردگی خاک می شود.راه دیگرروش علمی یاکتابی آن است که سطح روی خاک راکنارزده وازعمق 30سانتی متری خاک مقداری خاک رادرمشت گرفته فشاردهیدسپس به بالاپرتاب کرده اگرپس ازبرخوردبه زمین پراکنده شدزمان شخم زدن فرارسیده واگرسالم ماندبایدصبرکرد.

دیسک:

اصولا"وظیفۀ دیسک خردکردن کلوخه هامی باشدامادربسیاری اززراعت های نیمه مکانیزه برای زیرخاک کردن بذرهم استفاده می شود.گاهی برای خردکردن ساقۀ گیاهان همچون آفتابگردن ویامحصولات جالیزی بعدازبرداشت بکارمی رود.دردیم دیسک برای خردکردن کاوخه هابکار       می روددربعضی مواقع برای زیرخاک کردن بذرهابه کارمی رودکه ما توصیه می کنیم بذرکاری حتما"باعمیقکاری انجام شود.بهتراست دیسک درپاییزانجام شود.اگردرتابستان علف هرزدرشخم وجودنداشت لازم است حتما"یک مرحله شخم عمودبرشخم بهاره درپاییزقبل ازدیسک زده شوددرصورت وجودعلفهای هرزچون باگاوآهن پنجه غازی زمین شخم خورده است دیگرنیازی به شخم سوم نیست.

لولر:

دردیم چون آبیاری انجام نمی شودیابهتراست بگوییم دراکثرمواردانجام نمی شودمعمولا"تسطیح زمین انجام نمی شودمگردرمواردی که آبیاری تکمیلی باشدکه تسطیح لازم است اصولا"دردیم هرچه اداوات کمتری برروی زمین حرکت کنندظرفیت نگهدای آب توسط خاک بیشترمی شودامااگرزمین زیادناهموارباشدوبذرکاری بامشکل روبه روشودبهتراست زمین هموارگردد.دردیم چون سطوح کشت وسیع می باشدازلولرهای کششی جهت تسطیح استفاده می شود.درلولرهاآنچه میزان هموارسازی رامشخص می کندطول شاسی می باشدیعنی هرچه طول شاسی لولربیشترباشدمسافت بیشتری راترازمی کند.

کاشت:

عمل کاشت دردیم به دو صورت انجام می پذیردروش اول بااستفاده ازکودپاش سانتری فیوژبذرپاشی انجام شده سپس دیسک زده شده باوجوداینکه آبیاری صورت نمی گیردتوصیه می شودزمین شیارزده شودتاآب باران درشیارها جمع شودوگیاهان بهتررشدنمایند.روش دوم کشت بادستگاه عمیقکار است مزایای کشت عمیقکار زیاداست امابه چندمورداشاره می نمائیم:1-عمیقکاربذررادرداخل شیارکشت می نمایدواین امرکمک می کندتاآب روی پشته هابعدازبارندگی داخل شیارها جمع شودوگیاهان داخل شیارازآنهااستفاده نموده ورشدکنند.2-کودرادرزیربذرقرارمی دهندوگیاه بعدازسبزشدن به راحتی ازآن استفاده نموده ورشدمی کنندوباکمترین بارندگی جذب گیاه می شوند.3-میزان بذرکمتری مصرف نموده ولی سطح یکنواختی راسبز می کندیعنی فاصلۀ بذروتعدادبوته درواحدسطح درکل مزرعه ثابت می ماند.  توصیه می شودکلیه عملیات شخم وکاشت عمودبرجهت شیب زمین انجام شودچون اغلب دیمکاری درکوهپایه هاانجام می شودوشیب زمین زیاداست برای حفظ خاک زراعی ازفرسایش وهمچنین بهترسبزشدن مزرعه اعمال شخم وکاشت رابرخلاف جهت شیب(عمودبرجهت شیب)انجام شودتاآب درهرشیارجداگانه به مصرف همان شیاربرسد مقدارمصرف بذردرهرمنطقه بسته به میزان بارش متفاوت است یعنی اگربارندگی بیشترباشدبذربیشتری. مصرف      می شودومعمولا"از80تا120 کیلوگرم درهکتارمتفاوت است

.ارقام مصرفی دردیم:

کشاورزان بومی ایران درگذشته ازارقامی مثل کویروروشن برای دیم استفاده می نمودند.امااین دونوع گندم چون دورۀرشدطولانی دربهاررادارندمعمولا"به خشکی آخرفصل برخوردمی کنندوتولیدکمی دارند.امروزارقام جدیدی وجودداردکه به عوامل خشکی ووتنش دردیم  متفاوت دارند.مانند:سرداری، آذر2،سبلان وNS732/Her//shi#4414/crow   ,,,,Ty38.251/Buc//cvpe

کوددهی دردیم:

کوددهی برای کلیۀ محصولات به دومرحله قبل ازکاشت وبعدازکاشت تقسیم می شود،کودهای فسفاته،پتاسه،منیزیم،آهن وروی وبعضی دیگرازریزمغذی های قبل ازکاشت وکودهای ازته دار3/1 قبل

اازکاشت و 3/2 بعدازکاشت مصرف می شود.به کودهای که بعدازکاشت مصرف می شوندسرک نیز       

می گوینداگراحتمالا"کودهای زیرمغذی مثل آهن،روی،منیزیم،و....قبل ازکاشت مصرف نشوند      می توان بعدازکاشت به صورت محلول پاشی استفاده کرد.

مزایای محلول پاشی به شرح زیر می باشد:

1-به دفعات می توان آن راتکرارکرد2-مشکل تثبیت شدن درخاک راندارد.بعضی ازانواع کودهادرخاک جذب کلوئیدهای خاک شده وازدسترس گیاه خارج می شود.به این امرتثبیت          می گویند.3-نیازبه آبیاری فوری جهت جذب ندارد.4-درمقادیرکم مصرف می شوندوآلودگی زیست محیطی ندارد.

دردیم بهتراست ازبعضی ازفرم های کودی استفاده نشودویاازبعضی دیگربیشتراستفاده شود.به عنوان مثال بهتراست ازفرم نیترات آمونیوم برای ازت استفاده نشودزیرااین کودازکودازت باعث افزایش حالت شوری خاک می شودالبته این حالت شوری واقعی نیست وکاذب می باشدامامی تواندبه گیاه آسیب برسانددرخاک شورگیاه علائم تشنگی رانشان می دهددردیم همچون کمبودآب مشهوداست توصیه می شودازفرم سولفات آمونیم استفاده شودکه حالت شوری راتعدیل می کندمی دانیم که گوگرددراصلاح خاکهای شوراهمیت فراوان دارد.برای استفاده ازکودبه عنوان سرک بهتراست یالازم است کوددهی همراه باگزارشات هواشناسی باشدیعنی قبل ازبارش باران انجام شودوزمانی مصرف شودکه احتمال بارش بسیاربالا باشد.بهتراست کوددهی اسفندماه تااوایل فروردین انجام گیردبه طوری که دراواسط فروردین تااواخرفروردین کوددهی به اتمام رسیده باشد.اگرکوددهی دیرانجام شوداگرچه باباران همراه باشدباعث طولانی شدن دورۀ رشدوبرخوردبافصل گرم سال وخشکی می شودکه باعث کاهش شدیدمحصول می شود.

مبارزه باعلف های هرزدردیم:

دردیم معمولا"تعدادعلفهای هرزبه حالت مبارزه نمی رسد.زیراشرایط لازم جهت تولیدعلفهای هرزنامنسب بوده علاوه براین سیستم های آیش وتناوب باعث کاهش علفهای هرز                           می شودوبجزدرمعدودی مواردکه هدف تولیدبذرگواهی شده باشدکمتراتفاق می افتدکه باعلف های هرزمبارزه شود.بااین حال بعضی ازعلف های هرزدیم عبارتنداز:1-خارشتر،2-کنگرووحشی،3-چاودا،4-جوموشی،5-یولاف و...

مبارزه باآفات وامراض دردیم:

ازامراض یابیماری های مهم گندم دردیم وآبی سیاهک آشکاروپنهان است که درهردوموردبااستفاده ازسموم ضدعفونی کنندۀبذرگندم مانندویتاواکس تیرام-کاربندازیم-سومی ایلیت-اقدام به ضدعفونی بذورنموده بهترین وسیله ضدعفونی بذوربشگۀ دواراست که بذوردرداخل آن ریخته شده وبامقدارمناسب سم مخلوط می شوددرروش دوم بذورروی زمین که بهتراست آسفالت یاسیمان باشدریخته شده وسم روی آن ریخته شده ومخلوط می گردد. مقدارسم مصرفی به بذردرهمۀانواع سم معمولا"2درهزاریا2کیلوگرم سم برای هزارکیلوگرم بذراست.بیماری دیگربیماری پاخورۀگندم است که معمولا"بسیارکم است وهنوزدردیم گزارش نشده است علائم این بیماری کندی رشدزردشدن شاخه وبرگ ووجوددانه هایاغده های قرمزبرروی ریشه گندم است برای جلوگیری ازگسترش این بیماری ازکاشت گندم دراین زمین تامدت 3 سال خوداری شود.تاآلودگی ازبین برود.این بیماری یک بیماری باکتری یایی است.سایربیماریهای قارچی گندم به دلیل تنک بودن مزرعۀدیم وهم چنین پایین بودن رطوبت دردیم کمترمشاهده می شودواصولا"قابلیت مبارزه راندارد.آفات گندم دیم:مهمترین آفات گندم عبارتنداز:1-سن گندم2-ملخ3-ساقه خوارگندم4-شته5-شپشک ریشه گندم

سن گندم:

سن گندم حشره ای است به طول 12 تا14میلی متروعرض 6تا7میلی متر(حشرۀکامل)این حشره به دوصورت خسارت واردمی کنداول:حشرۀکامل که به سن مادرموسوم است.دوم:پوره خصوصیات ظاهری آن به  این شرح است:بدن دارای سه قسمت است.[سر،سینه،شکم ]سروسینه روی هم حالت مثلث داشته بالهادارای بالپوش بوده وحشره دارای قدرت پروازمی باشد.رنگ حشره معمولا"قهوه ای تاخاکی است بعضی ازحشرات سیاه رنگ می باشند.رنگ پوره های سنین مختلف پوره گی متفاوت است.زمستان گذرانی به صورت حشرۀ کامل است وبیشتردرکوهپایه هادرزیرگیاهان گون ودرمنداست.این حشره درصورت نامساعدبودن شرایط تااواسط فروردین نیزمی توانددرزیراین گیاهان به صورت خواب باقی بماند.حشرۀکامل پس ازرسیدن گندم تغذیه راازگندم به اتمام رسانیده وتامدتی به باغات مهاجرت می کند.وازبرگ درختان استفاده می کندسپس باگرم شدن شدیدهوابه         کوهپایه هامهاجرت می کند.وسپس به قسمتها ی بالا می روندوتابهاردرآنجامی مانند.دربهارپس ازگرم شدن هوا حشرۀ کامل ازکوهپایه هابه نقاط پایین ترمهاجرت می کننداین مهاجرت                            می توانددرچندمرحله انجام پذیردویادریک مرحله انجام شود.این مهاجرت می تواندتا25کیلومترانجام یابد.حشرۀکامل وقتی به مزرعه وارد می شودآن رااصطلاحا"ریزش سن مادرمی گویندهمان طورکه گفیم ریزش سن مادر می توانددرچندین مرحله صورت بگیرد.حشرۀکامل یاحشرۀمادرپس ازورودبه مزرعه ازبرگ وساقه وجوانۀمرکزی گندم تغذیه می کندهرچه مزرعه پرپشت ترومتراکم ترباشدسن مادردرهنگام ریزش آنجارابهترانتخاب می نماید.واگردریک مزرعه نیزقدم بزنیدمشاهده می کنیدکه درقسمت های متراکم تروسرسبزترتعدادسن بیشتری دیده می شود.آثارتغذیه سن مادربه صورت نقاطی نقطه نقطه کنارهمدیگرحاشیۀبرگ هادیده می شوداگرسن مادربه ساقۀمرکزی حمله کندخوشه زودسفیدشده وخشک می شودوقتی خوشه های خشک شده رابیرون بکشیدمحل تغذیه سن مادرقابل مشاهده است.که بیشترین خسارت سن مادربه همین شکل می باشد.سن جزءحشرات زننده مکنده است واصولا"نمی تواندباعمل جویدن برگ یادانه رابخورداین حشره خرطوم خودرادرقسمت های مختلف گیاه فرومی بردوآن بامکیدن تغذیه می کند.خسارت درمرحلۀپورگی:قبل ازپرداختن به نوع خسارت ونحوۀآن درمرحلۀپورگی لازم است ازشکل زندگی پوره وتخم آگاهی حاصل نمائیم.سن مادربعدازدوالی سه هفته بسته به دمای محیط جفت گیری نموده وتخم ریزی می کند.تخم هادر     دسته های 14 تایی درزیربرگ یادرروی برگ درقسمتهایی که نورمستقیم دریافت نمی کنندقرار         می گیردهرسن مادرمی تواند70 تا80 تخم،تخم ریزی کند.تخم هابه رنگ سبزروشن می باشندسپس رنگ تخم هابه تدریج روبه سیاهی می رود.که شکل لنگردرآن مشخص می شودپس ازمدتی که بسته به دمای محیط متفاوت است تخم های تفریخ شده وپوره هابیرون می آیندپوره هادرسن یک لاروی سیاه رنگ می باشندپورۀسن یک تغذیه اندکی داردسپس رنگ پوره به دورنگی تعییر می کندشکم زردتاسفیدوسروسینه سیاه رنگ می باشد.کم کم سن هاباگذراندن 5 سن لاروی به حشرۀکامل تبدیل می شوند.بیشترین خسارت پوره ازسن 2 شروع می شود.پوره بیشترازدانۀ گندم که درمرحلۀ شیری تاخمیری نرم می باشدتغذیه می کنددیده شده که سن هاحتی باباقی ماندن برروی گندم تامرحلۀ خمیری سخت نیز تغذیه می کنند.دراین حالت پوره که تقریبا"به سن کامل تبدیل شده است.بزاق خودراداخل دانه فرستاده ودوباره می مکدبه طوری که وقتی سن هاراازخوشه جداکرده ودانه هاراجامی کنیم مشاهده می کنیم که آن دانه هایی که  سن به آنهاچسبیده بودهنوزنرم هستندومابقی دانه هاسخت وشکننده هستند.دانه های سن زده پوک شده وجای نیش حشره برروی آن قابل مشاهده است وزن گندم سن زده نسبت به گندم سالم کمتراست،کیقیت نانوایی گندم سن زده پایین                             می آیدودرمواردخسارات شدیدبه صفرتنزل می کند.

راههای مبارزه باسن مادروپوره:

روش شیمیایی:اگرتعدادسن مادروپوره درمزرعه ازحدی بالاتررودزمان مبارزۀشیمیایی فرارسیده است.اصطلاحا"درموردسن مادرمی گویندکه اگر90% سن های مادرازجایگاههای زمستان گذران خودخارج شوندزمان مبارزۀشیمیایی رسیده است.

.حدلازم جهت مبارزۀشیمیایی علیه سن مادر:

حدلازم برای مبارزۀشیمیایی باپورۀ سن

میزان ونوع سم مصرفی درهکتار:

دسیس یادلتامترین؛300سیسی درهکتار

فنیترتییون1 لیتردرهکتار

دیپترکس 2/1 کیلوگرم درهکتار

نحوۀ نمونه برداری:

یک کادرچوبی به ابعادیک متردریک مترانتخاب نموده وبه طورتصادفی آن رادرمزرعه می اندازیم وتعدادسن رادرداخل کادرمی شماریم بهتراست روی دو قطرمزرعه حرکت می نمائیم تاحالت تصادفی نمونه برداری رعایت شود.ازهرقطربسته به مساحت مزرعه نمونه برداری می کنیم هرچه تعدادنمونه ها بیشترباشدوقت نمونه برداری بالاترمی رودازتعدادنمونه ها میانگین می گیریم اگرمیانگین طبق جدولهابه فرم مبارزه رسیده باشندمبارزۀ شیمیایی توصیه می شود.

روش های مبارزۀبیولوژیک وزراعی باسن:

1-درکوهپایه هاباشیب بالای 8% گندم کاری نشود

2-ازکشت گندم پشت گندم یاتناوب غله –غله خودداری کنیدودرتناوب محصولات مختلف باخانواده های مختلف وآفات وبیماریهای متفاوت بکارید.

3-ازتخریب مراتع خوداری کنیدزیراتغییردرطبیعت همیشه باطغیان بعضی عوامل همراه است.

4-درزمینهای که ازلحاظ حاصلخیزی دارای مشکل هستندوگندم وجوباعملکردپایین تراز3تن(آبی)دارندگندم وجوکشت نشود.

5-استفاده ازدشمنان طبیعی مثل مگس،فازیا،وکفش دوزکها،برای مبارزه بااین آفت،مگس،فازیاتخم خودرادرپشت سن گندم می گذارد.که به مرگ سن می انجامد.همچنین زنبورپازیدکنندۀتخم های سن،تخم خودرادرداخل تخم سن قرارمی دهد.وباعث ازبین رفتن تخم های سن می شود.برای استفاده ازاین روش بهتراست اطراف مزرعه درختان باپوست ناصاف ویاآفتابگردان کشت زیرااین حشرات درشکافهای این درختان زمستان گذرانی می کنند.

چون آفاتی مانندملخ وشته اکثرکشاورزان باآن آشنایی دارندفقط به سموم اشاره وازپرداختن به آن پرهیزمی کنیم.

ملخ:

حشره ای است بزرگ دارای شاخک وبدن سه قسمتی مانندسایرحشرات وازحشرات جونده             می باشد.پاهای عقب بزرگترمی باشدکه خاصیّت جهندگی به حشره می دهد.درصورت رسیدن خسارت به حداقتصادی یاشیوع آن بااستفاده ازسموم کلره یافسفره می توان باآن مبارزه کردمانندسم مالایتون.

شته:حشرۀ کوچکی است که ازحشرات مکنده است نیش خودرادربافت گیاهی فروکرده وازشیرۀ گیاهی مصرف می کندفضولات حشره چسبناک بوده وخودباعث بسته شدن روزنه ها می شودبه صورت گروهی حالت کلونی وارزندگی می کندبرای مبارزه ازسمومی مثل متاسیستوکس یامالاتیون ویاحتّی فینترتیون می توان استفاده کرد.ودرهوای ابری وگرم وبدون بارش شیوع بیشتری می یابد.

ساقه خوارگندم:

این حشره که نوعی زنبوراست درمرحلۀ لاروی به گندم خسارت واردمی کندحشره ازنوع داخلی ساقۀگندم مصرف می کندکه مانع رسیدن شیرۀنباتی به خوشه می شود.درنتیجه خوشه سبک یاپوک می شود.درزمان تشدیدخوشه هاسفیدرنگ شده وخشک می شوندوبوته های گندم باکوچکترین باد       می خوابند.حشرۀکامل زنبورکوچک ولاغری است به طول10 الی 12 میلی مترکه سیاه رنگ                 می باشد.قسمت سرحشره عریض ترازقسمت سینه می باشد.وبه رنگ سیاه براق می بشد.زمستان گذرانی حشره به صورت شفیره می باشد.حشرۀکامل دراواخرفروردین ازمحل زمستان گذران خودخارج شوده ودراین زمان دمای هوا15 درجه است.وازشهدگل علفهای هرزاستفاده می نمایددرزمانی که طول گندم به 15 سانتی متررسیدوتازمانی که این ارتفاع به 40 سانتی متربرسداقدام به تخم گذاری                      می کندمعمولا"داخل هرساقه یک تخم قرارمی گیردلاروهابعدازمصرف ازبافت داخل ساقه بعداز20 الی 25 روزاقدام به جویدن قسمت بالای ساقه می کندکه حالت خاک اره راازخودبه جای می گذارد.بعدازاین عمل اقدام به تنیدن پیله می کندکه بعدازتنیدن پیله درحالت شفیره گی 9 -10 ماه باقی می ماندکه سال بعدسیکل دبارۀزندگی خودراآغازمی کند.

مبارزه زراعی: شخم عمیق وزیرخاک کردن کاه وکلش سال قبل می تواندباعث کاهش تعدادحشره شوداماچون دردیم این عمل مضراست روش تناوب وآیش گذاری مناسب می باشد.این حشره بیشترگندمهای زودرس زمستانه راموردحمله قرارمی دهدوکشت گندم های دیررس می تواند مفیدباشد.

مبارزۀ شیمیایی:

برای مبارزۀشیمیایی بایدازسموم سیستمیک ونفوذی می توان درشرایط شیوع آفت مقدارآفت راکمترکرد.این سموم عبارتنداز:متاسیستوکس فن والرلیت.

شپشک ریشۀ گندم:

این حشره بیشتردردیم مشاهده شده وخسارت آن نیزمربوط به گندم دیم است.حشرۀ کوچکی بوده که شکل بیضی دارد.دارای یک نسل درسال می باشدکه هرنسل دارای سه سن لاروی یاپوره گی می باشد.

نحوه خسارت:

 نوزادسن یک به بوته های تازه سبزشده ی گندم دیم درپاییزچسبیده وواردخاک می شودوبه این حالت زمستان گذرانی نیزمی کندوازشیره گیاهی مصرف می کند.حشره جزءحشرات زننده مکنده             می باشد.مراحل زندگی آن به ترتیب تخم،پورۀ سن 1،پورۀ سن 2،پورۀ سن 3،شفیره وحشرۀبالغ       می باشد.

گندمهای آلوده ازلحاظ پنجه زنی دچارمشکل شده .معمولا"تولیددانه نمی کنندودرصورت ادامۀرشدتک ساقه شده ومزرعه تنک شده وزردرنگ نیزمی شود.

راههای مبارزه :

چون حشره درداخل خاک واطراف طوقه می باشدنمی توان به صورت شیمیایی باآن مبارزه کرد.

توصیه می شودبرای مبارزه زراعی اقدام به شخم بهارۀمناسب درسال آیش نماییدوازتناوب وآیش گذاری استفاده شود.

برداشت:

برداشت دردیم نیزبه دوصورت دستی ومکانیزه انجام می شود.برای برداشت مکانیزه یاکمباین بایدبه نکاتی توجه نمود:1-چون دردیم تراکم کمتراست لازم است سرعت پروانه کم وسرعت کمباین درحالت عادی باشد.2-چون ارتفاع بوته هاکم است وخوشه هادرارتفاعهای متفاوت تشکیل              می شوندبهتراست برداشت ازپایین ترین حالت کمباین برداشت شود.

زمان رسیدن:زمان رسیدن فیزیولوژی برای دانه گندم بسیارزودتراززمان برداشت می باشداما زمان برداشت زمانی است که رطوبت دانه به 14% رسیده باشداماازلحاظ تجربی زمانی است که دانه دردست بافشارناخن لح نگردد.

خلاصۀ مطالب:

آماده سازی زمین دردیم ازاهمیت فراوانی برخورداراست برای آماده سازی بهتراست ازوسایل خاص دیم استفاده شود شخم باگاوآهن قلمی یادیسک سنگین یارتیواتورهای مخصوص دیم انجام شود.دیسک درپاییزانجام شودوبرای مبارزه باعلفهای هرزازگاوآهن پنجه غازی درتخم استفاده شود.

کاشت:

کاشت حتما"باعمیقکارانجام شود.ازارقام مخصوص دیم مثل سرداری،سبلان یاآذر2 ویاارقام جدیداستفاده شود.

مبارزه باآفات وامراض دردیم:

آفات مهم گندم عبارتندازسن گندم،ملخ،شته،شپشک گندم وزنبورساقه خوارگندم وامراض مهم آن عبارتنداز:سیاهک آشکاروپنهان وپاخوره گندم.

کوددهی دردیم:

کوددهی دردیم نیزبه صورت قبل ازکاشت وبعدازکاشت مصرف می شود.توصیه         می شودکه کودهی حتما"باتوصیۀآزمایشگاه انجام شود.وباگزارشات هواشناسی انجام شود.

برداشت:

برای برداشت مکانیزه لازم است ادوات برداشت حتما"تنظیم باشدچون گندم دیم کم تراکم وکوتاه قدوازلحاظ مقدارمحصول تولیدی کم می باشد